Op initiatief van de minister van Leefmilieu, Céline Fremault, heeft de Brusselse Regering op 4 april in laatste lezing het multifunctionele beheerplan voor het Zoniënwoud voor de periode 2019-2042 goedgekeurd. Doel van dit plan is het bosmassief beschermen tegen de klimaatverandering op lange termijn. Het beheer bestaat uit een evenwichtige combinatie van enerzijds het behoud van de beukenkathedraal en anderzijds de bescherming van de ecologische eigenschappen van het Zoniënwoud en de instandhouding van zijn landschappelijke, culturele, erfgoedkundige en sociaal-recreatieve functies.
“Het Zoniënwoud is een natuurlijke parel van meer dan 5000 hectare groot, op een steenworp van het centrum van Brussel. Het staat wereldwijd bekend voor zijn beukenkathedraal en is voor veel Brusselaars synoniem voor verademing, sereniteit en inspiratie. Het bosmassief is een geklasseerde Natura-2000-site die 10% van de oppervlakte van het Gewest beslaat en 60% van de Brusselse groene ruimten vertegenwoordigt. Het woud heeft eveneens een belangrijk maatschappelijk belang. Het heeft evenwel nood aan performante instrumenten om het vandaag te beheren en de toekomst voor te bereiden, in het bijzonder tegenover de klimaatopwarming”, aldus minister van Leefmilieu, Céline Fremault.
Het eerste Beheerplan van het Zoniënwoud werd door de Brusselse Regering goedgekeurd in 2003. Het is nog steeds van toepassing, maar er waren aanpassingen en aanvullingen nodig, onder meer naar aanleiding van het intergewestelijke structuurschema, dat in november 2008 goedgekeurd werd. Daarnaast maakten de indeling van het gebied als Natura-2000-site in 2016 en de maatregelen voor de aanpassing aan de laatste gegevens inzake erfgoedbehoud, bescherming van de biodiversiteit en aanpassing aan de klimaatverandering dat het beheerplan aan herziening toe was.
Reeds in december 2009 richtte Leefmilieu Brussel een werkgroep op, samengesteld uit vertegenwoordigers van de Directie Monumenten en Landschappen, de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen, de Directie Stedenbouw en betrokken verenigingen. Er werden een aantal bijzondere studies uitgevoerd om een vrij nauwkeurig beeld te krijgen van de huidige situatie van het bosmassief, het landschap dat er deel van uitmaakt en zijn historische context. Deze studies werden vervolgens aangevuld met een verkennende aanpak om in te schatten hoe de klimatologische omstandigheden van ons gewest kunnen evolueren.
De aangekondigde klimaatveranderingen zadelen bosbeheerders in heel Europa op met allerlei vragen. Zij beheren namelijk een natuurlijke hulpbron die slechts langzaam groeit. Vandaag planten ze bomen die pas over 100, 200 of zelfs 300 jaar volgroeid zullen zijn. Hoe kunnen we deze onzekere toekomst voorbereiden? Hoe kunnen we het klimaatrisico opvangen? Er is nood aan nieuwe pistes voor oplossingen.
Nieuw beheerplan voor het Zoniënwoud 2019-2042
Het nieuwe ontwerp van Beheerplan voor het Zoniënwoud bepaalt de doelstellingen en maatregelen voor het beheer van deze site over een periode van 24 jaar. Dit stemt overeen met 3 cyclussen van bosbeheer. Een begeleidingscomité zal jaarlijks bijeenkomen om de toepassing van deze maatregelen en doelstellingen te evalueren. Halverwege het traject, dit wil zeggen na twaalf jaar, zullen de toegepaste maatregelen en hun eerste effecten onderzocht worden. Vervolgens wordt het beheer verfijnd, meer bepaald in functie van de evolutie van het klimaat.
Het beheerplan heeft de vorm aangenomen van drie “Boeken” die elkaar aanvullen en onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn:
“Boek I” bevat de huidige kennis over het Brusselse Zoniënwoud. Het beschrijft zijn geschiedenis, stelt de bosomgeving en de landschappen voor, analyseert het aantal bezoekers, verstrekt gegevens over het beheer, duidt de overlast aan die het ondergaat en inventariseert de verschillende wetgevingen die er verband mee houden.
“Boek II” stelt de doelstellingen vast die door de beheerders worden nagestreefd, alsook de maatregelen om deze te bereiken.
“Boek III” bevat de beheerplannen van de twee archeologische reservaten, de vijf natuurreservaten en de twee bosreservaten die in het Zoniënwoud liggen.
De drie boeken die het “Multifunctioneel beheerplan van het Brusselse Zoniënwoud” uitmaken, werden in 2018 aan een openbaar onderzoek onderworpen. Op basis van de geformuleerde opmerkingen werd het ontwerp van Beheerplan gewijzigd, alvorens definitief door de Regering goedgekeurd te worden op 4 april 2019.
Enkele concrete maatregelen uit het nieuwe beheerplan:
- Verbeteren van de beschermingsstatus van bepaalde dier- en plantensoorten (in het bijzonder vleermuizen)
- Bevorderen van de ontvangst van bezoekers via de toegangspoorten. Er zijn twee toegangspoorten op Brussels grondgebied: de hippodroom van Bosvoorde en het Rood Klooster. Op die plaatsen worden er recreatieve ruimten ingericht (speeltuinen en horeca).
- Concentreren van de bezoekersstroom in de eerste 500 meter vanaf het aankomstpunt, zodat de rest van het bos en de diverse fauna (die rust nodig heeft) beschermd wordt.
- Ten opzichte van de klimaatverandering: een kleiner aandeel voor de beuken voorbehouden en zorgen voor een diversificatie van de boomsoorten, zodat het bos resistenter wordt. Er zullen acties ondernomen worden om de beukenkathedraal te behouden op 20% (300 hectare) van de oppervlakte van het bos, tegenover 50% in het voorgaande beheerplan.
- De beuk zal geleidelijk aan vervangen worden door de wintereik, die beter kan weerstaan aan extreme klimatologische omstandigheden. Het beheerplan voorziet in een nieuwe eikenkathedraal van ongeveer 150 hectare in het kanton Terrest (na het Leonardkruispunt richting Namen).
- Bevorderen van de fruitbomen (appel- en perenbomen), die erg interessant zijn voor de fauna, maar ook van de naaldbomen.
- Onderlinge afstemming van het stadsmeubilair en de bewegwijzering, met een gemeenschappelijke identiteit voor de drie gewesten.
- Er wordt gerekend op twee nieuwe ecoducten, een ter hoogte van de Terhulpensesteenweg voor de volgende legislatuur en een op langere termijn langs de Ring 0.
“Bij mijn aantreden wilde ik het bos herwaarderen, maar ook het beheer en de bescherming ervan versterken. Daarom hebben wij ons in deze legislatuur ingezet voor het verkrijgen van de indeling als UNESCO-Werelderfgoed, voor de eerste keer in België. Voordien was het bos reeds als erfgoed en als Natura 2000-gebied ingedeeld. Met dit nieuwe multifunctionele beheerplan gaan we een stap verder richting een duurzaam behoud en beheer van de site. We zijn vandaag een nieuwe weg ingeslagen om te garanderen dat de ecologische eigenschappen van het Zoniënwoud beschermd worden, en dat daarnaast de landschappelijke, culturele en erfgoedkundige waarde en de sociaal-recreatieve functies van het bos worden in de verf gezet worden. De belangrijkste doelstelling van dit beheerplan is om dit bosmassief te beschermen tegen de klimaatverandering door een evenwichtige combinatie tussen het behoud van de beukenkathedraal en de bescherming van de ecologische eigenschappen van het Zoniënwoud. Dankzij het nieuwe beheerplan zullen we bovendien beantwoorden aan de nieuwe vereisten in verband met het Natura 2000-statuut”, adus de minister van Leefmilieu, Céline Fremault.
